Avtomatik yong‘in o‘chirish (suvli, gazli, ko‘pikli) tizimlari yong‘inning oldini olish, uning tarqalishini cheklash va o‘chirishda katta ahamiyatga ega.

Avtomatik yong‘in o‘chirish tizimlarining asosiy ustunligi shundaki, ular avtomatik ravishda ishga tushadi va inson aralashuvisiz yong‘inni o‘chirishni amalga oshiradi.

Yong‘inni o‘chirish avtomatik tizim turiga, ya’ni suvli, gazli yoki ko‘pikli bo‘lishiga qarab, mos ravishda suv, gaz yoki ko‘pik chiqarish orqali amalga oshiriladi.

Ko‘rinib turibdiki, avtomatik yong‘in o‘chirish tizimlari obyektning vazifasiga qarab suvli, gazli va ko‘pikli turlarga bo‘linadi.

Avtomatik suvli yong‘in o‘chirish tizimlari sug‘orish tarmog‘i turiga ko‘ra sprinkler va drencher tiplariga bo‘linadi. Sprinkler tizimlari suv bilan to‘ldirilgan, havo bilan to‘ldirilgan yoki aralash (havo va suv) bo‘lishi mumkin. Drencher tizimlari esa elektr, gidravlik, pnevmatik, mexanik va kombinatsiyalangan turlarga ega.

Avtomatik suvli yong‘in o‘chirish tizimlarining ishga tushish tezligiga ko‘ra:

• tez ishga tushuvchi – 3 soniyadan oshmaydi
• o‘rtacha inertsiya – 30 soniya
• inertsiya – 30 soniyadan ko‘p, lekin 180 soniyadan oshmaydi

Ishlash davomiyligiga ko‘ra:

• o‘rtacha davomiylik – 30 daqiqagacha
• uzoqroq ishlash – 30 daqiqadan ko‘p, lekin 60 daqiqadan oshmaydi

Avtomatik suvli tizimlar asosan avtoturargohlar, omborlar, ofislar, mehmonxonalar va avtoservis markazlarida qo‘llaniladi.

Avtomatik ko‘pikli yong‘in o‘chirish tizimlari konstruksiyasi, uzatish usuli, ishga tushish vaqti va ishlash davomiyligiga qarab farqlanadi.

Ko‘pikli tizimlar odatda yonuvchi suyuqliklar va kimyoviy moddalar yong‘inlarini o‘chirishda ishlatiladi. Ular oqsil asosli, sintetik, spirtga chidamli va plyonka hosil qiluvchi turlarga ega.

Ko‘pikli tizimlarning asosiy xususiyatlari:

• kislorod bilan yonuvchi bug‘lar aloqasini uzadi
• bug‘lanishni kamaytiradi
• olov bilan yonuvchi yuzani ajratadi
• metall yuzalarni sovitadi

Ko‘pik samarali bo‘lgan yong‘in turlari:

• xom neft
• benzin va gazolin
• aviatsiya yoqilg‘isi
• fuel oil
• nafta
• spirtlar, ketonlar, efirlar
• uglevodorodlar va polar erituvchilar

Ko‘pikli tizimlar keng qo‘llanilib, odatda aeroportlar, omborlar, yoqilg‘i quyish stansiyalari, bo‘yoq sexlari, kimyo sanoati obyektlari, zavodlar va neftni qayta ishlash korxonalarida ishlatiladi. Ular tezkor ta’sir qilib, yong‘inning kengayishini va portlash xavfini kamaytiradi.

Avtomatik gazli yong‘in o‘chirish tizimlari qimmat uskunalar joylashgan yoki suv bilan o‘chirish mumkin bo‘lmagan joylarda qo‘llaniladi. Bu tizimlarda eng ko‘p ishlatiladigan vositalardan biri FM200 gazidir.

FM200 tizimining afzalliklari:

• rangsiz
• hidsiz
• elektr o‘tkazmaydi
• ozon qatlamiga zarar yetkazmaydi
• inson uchun xavfsiz
• yopiq joyda tez tarqaladi

Gazli tizimlar quyidagi joylarda qo‘llaniladi:

• yuqori, o‘rta va past kuchlanishli xonalar
• kutubxonalar va arxivlar
• bank seyflari
• tarixiy obyektlar
• IT va server xonalari
• aloqa markazlari
• nazorat va laboratoriya xonalari
• transformator va elektr kabina xonalari
• yonuvchi suyuqliklar saqlanadigan omborlar